Luchtwegproblemen bij kalveren met gerichte aanpak te lijf

Veel melkveehouders kampen met chronische luchtwegproblemen onder de kalveren. Een vervelend probleem. Zieke kalveren zorgen voor onnodig veel werk en de schade per kalf is groot. Om de problemen structureel aan te pakken, is een gerichte aanpak nodig. Dit betekent de veroorzaker opsporen en zorgen voor een optimaal stalklimaat.

Luchtwegproblemen komen op veel melkveebedrijven voor. De problemen spelen vooral bij kalveren in de leeftijd van één maand tot 1,5 jaar oud. U kent de verschijnselen wel. De kalveren hoesten en kuchen, hebben koorts en zien er ziek uit. Het gehoest en gekuch zorgt vaak voor onnodige onrust in de stal. De financiële schade als gevolg van longontstekingen mag niet worden onderschat. Medicijnen, groeiachterstond, verhoogde uitval en verminderde melkproductie op latere leeftijd, zorgen naar schatting voor een opbrengstderving van zo'n € 45,- tot € 55,- per kalf. Alleen al om financiële redenen zijn de problemen het aanpakken dus waard.

Ontstaan van luchtwegproblemen

Luchtwegproblemen ontstaan als er ongewenste indringers in de luchtwegen komen. Onder normale omstandigheden worden indringers als stof en bacteriën via een slijmlaag en trilhaartjes wel vakkundig uit de luchtwegen verwijderd. Soms lukt dit echter minder goed of helemaal niet. Een aantal ziekteverwekkers staat erom bekend dat ze zich moeilijk uit de luchtwegen laten verwijderen. Ook de weerstand van het kalf speelt een belangrijke rol. In geval van stress of diarree bijvoorbeeld, werkt het afweermechanisme in de luchtwegen minder goed en krijgen ziekteverwekkers kans om toe te slaan. Hierdoor kan een bronchitis ontstaan, die zich kan uitbreiden tot longontsteking. Dit hoeft nog niet altijd tot grote problemen te leiden. Meestal heeft het lichaam voldoende capaciteit om een dergelijke ontsteking op te vangen. In geval van een BVD-infectie is vaak de weerstand ook verminderd waardoor de ontsteking harder toeslaat of zich uitbreidt. Dan ontstaan de typische luchtwegproblemen. Door de ontsteking raken de weefsels beschadigd, wat de opname van zuurstof uit de lucht bemoeilijkt.

Onderneem tijdig actie

Op de meeste melkveebedrijven wordt een kalf met een longontsteking behandeld met antibiotica. Dit heeft als doel de ontsteking te bestrijden, waarna vlot herstel mogelijk is. Toch heeft deze aanpak niet altijd het gewenste effect. De problemen verdwijnen na de behandeling vaak niet helemaal of komen terug. Ook andere kalveren beginnen de verschijnselen te vertonen. Om luchtwegproblemen adequaat aan te pakken en de schade te beperken, is een gerichte en structurele aanpak nodig. Een dergelijke aanpak begint met het opsporen van de veroorzaker. Heeft u deze in beeld, dan kunt u de ontsteking gericht aanpakken en maatregelen nemen om de betreffende ziektekiem in de toekomst zo weinig mogelijk kans te geven. De belangrijkste veroorzakers van luchtweginfecties bij kalveren zijn:
  • BVD-virus
  • IBR-virus
  • Pinkengriep-virus (BRSV)
  • Salmonella dublin
  • Pasteurella
  • Longwormen (bij kalveren die hebben geweid of vers gras hebben gehad)
Virusinfecties zorgen vaak voor beschadiging van het longweefsel, waardoor in tweede instantie bacteriën vervolgens gemakkelijker aansloon.

Diagnose stellen

Om vast te stellen welke ziektekiem op uw bedrijf (mede) verantwoordelijk is voor de luchtwegproblemen op uw bedrijf, kunt u uw dierenarts bloedmonsters laten nemen van de zieke dieren. GD in Deventer onderzoekt de monsters. Met bloedonderzoek kan worden vastgesteld of worden uitgesloten dat een bepaalde ziektekiem aanwezig is. Uit één bloedmonster kan GD verschillende bepalingen uitvoeren. Met uw dierenarts overlegt u aan de hand van de ziekteverschijnselen en de aard van de problemen welke onderzoeken worden uitgevoerd. Geeft bloedonderzoek geen duidelijk beeld van de veroorzaker, dan kan bij herhaalde problemen sectie-onderzoek uitkomst bieden.

Ziektebestrijding

Als uit bloedonderzoek of uit eventueel sectieonderzoek bekend is welke ziekteverwekker verantwoordelijk is voor de problemen, kunt u werken aan preventie en/of gerichte bestrijding. Zo kunt u besluiten preventief te gaan enten tegen o.a. pinkengriep. Virussen als IBR en BVD, die ook bij ouder rundvee voor veel schade zorgen, pakt u gericht aan met de speciale vrij-certificeringsprogramma's van GD, al dan niet in combinatie met een vaccinatie. Dit geldt ook voor Salmonella dublin, een bacterie die niet alleen schadelijk is bij rundvee, maar ook nog eens gevaarlijk is voor de mens (zoönose). Problemen met longworm ten slotte kunt u behandelen met antiparasitaire middelen of, kunt u voorkomen met preventief vaccineren (lees verder onder 'Praktijkdierenarts').

Stalklimaat belangrijk

Het stalklimaat is een belangrijke factor als het gaat om het voorkomen van luchtwegproblemen. Een slecht stalklimaat, bijvoorbeeld een bedompte stal, of een ruimte met veel tocht, werkt luchtwegproblemen in de hand en belemmert een vlot herstel. Vaak is een kleine aanpassing van het stalklimaat al voldoende om de gezondheid van de luchtwegen een impuls te geven. Om te bepalen waar in het stalklimaat de schoen wringt, is een klimaatmeting een belangrijk instrument. GD heeft deskundigen op het gebied van klimaat en huisvesting in dienst, gespecialiseerd in klimaatmetingen in verschillende soorten stallen. Zij kijken naar het gebouw zelf, de indeling en de inrichting. Ook meten ze met speciale apparatuur de kwaliteit van de lucht (bestanddelen, temperatuur, luchtvochtigheid). Met rookproeven en windsnelheidsmeters worden luchtstromingen in beeld gebracht. De GD-deskundige geeft ter plekke aan wat zijn bevindingen zijn en verwerkt deze in een rapport, eventueel aangevuld met tekeningen. Dit rapport kunt u vervolgens bespreken met de dierenarts en indien nodig met de aannemer of de stalinrichter.

Gerichte aanpak loont

Op bedrijven met chronische luchtwegproblemen onder de kalveren is alleen maar behandelen met antibioticum geen goede aanpak. Een gerichte aanpak waarbij de ziekteverwekker wordt opgespoord en onschadelijk wordt gemaakt, is een betere oplossing van het probleem. Ook een goed stalklimaat is daarbij belangrijk. Wanneer u de problemen bij de bron aanpakt, bespaart u veel geld en onnodig werk. Gezonde dieren, met gezonde luchtwegen maken het werk voor u als melkveehouder een stuk aangenamer. Voor gezonde en goed producerende koeien is een optimale opfokperiode immers een vereiste.
Melkveebedrijf, 1 april 2006
Kalverboxen | Kalveren | Kalvermelk | Kalveropfok | Melkpoeder | Sitemap